Karnet e-ATA już działa: co przewoźnicy muszą wiedzieć w 2026 roku
W transporcie międzynarodowym dokumentacja celna może mieć bezpośredni wpływ na czas realizacji przewozu. Od 1 czerwca 2026 roku jeden z najbardziej rozpoznawalnych dokumentów wykorzystywanych przy czasowym przywozie towarów stopniowo przechodzi z formy papierowej na cyfrową.
Karnet e-ATA jest już oficjalnie obsługiwany we wszystkich 27 państwach Unii Europejskiej, a także w Norwegii, Szwajcarii i Wielkiej Brytanii. Oznacza to, że kierowcy, dyspozytorzy i firmy transportowe przewożące między innymi wyposażenie targowe, próbki handlowe czy sprzęt profesjonalny mogą coraz częściej spotkać się na granicy z kodem QR zamiast tradycyjnego papierowego karnetu.
Co dokładnie się zmienia?
Karnet ATA umożliwia czasowy przywóz towarów do innego kraju bez standardowej zapłaty należności celnych i podatków importowych, pod warunkiem spełnienia wymogów procedury odprawy czasowej.
Dokument jest często wykorzystywany przy przewozie:
- wyposażenia na targi i wystawy,
- próbek handlowych,
- profesjonalnego sprzętu i urządzeń.
Karnet ATA może być ważny nawet przez rok, a cały system funkcjonuje obecnie w około 80 krajach i obszarach celnych.
Do tej pory procedura w dużej mierze opierała się na fizycznym dokumencie, który podróżował razem z towarem.
Karnet e-ATA cyfryzuje ten proces. Posiadacz otrzymuje karnet w formie cyfrowej i zarządza nim za pomocą aplikacji ICC ATA Carnet lub wersji desktopowej. Przed przekroczeniem granicy przygotowuje deklarację dotyczącą konkretnego przemieszczenia, a system generuje unikalny kod QR. Funkcjonariusz celny może go następnie zeskanować, zweryfikować towary i elektronicznie zarejestrować daną operację.
Z punktu widzenia przewoźnika najważniejsza zmiana nie polega jednak tylko na odejściu od papieru.
Kluczowe jest to, aby właściwy karnet e-ATA był dostępny we właściwym urzędzie celnym i dla właściwej operacji celnej.
Co karnet e-ATA oznacza dla przewoźników?
Za karnet odpowiada przede wszystkim jego posiadacz. Przewoźnik może jednak zostać bezpośrednio zaangażowany w procedurę, jeżeli transportuje objęty nim towar lub występuje jako przedstawiciel posiadacza.
System ICC umożliwia udostępnienie cyfrowego karnetu wyznaczonemu przedstawicielowi. Na granicy posiadacz karnetu lub jego przedstawiciel może następnie przedstawić odpowiedni kod QR organom celnym.
Dlatego przed odbiorem przesyłki warto wprowadzić kilka dodatkowych punktów kontrolnych do planowania transportu:
- sprawdzić, czy transport odbywa się w ramach procedury czasowego przywozu z wykorzystaniem karnetu ATA,
- zweryfikować wszystkie kraje i obszary celne znajdujące się na trasie,
- ustalić, czy dla danego przewozu wydano karnet cyfrowy, papierowy czy oba formaty,
- określić, kto będzie przedstawiał karnet podczas odprawy celnej,
- upewnić się, że odpowiedni kod QR lub dokumentacja będą dostępne podczas przekraczania granicy,
- sprawdzić zgodność załadowanego towaru z pozycjami wskazanymi w karnecie,
- nie zakładać, że karnet e-ATA zastępuje pozostałe dokumenty transportowe, celne lub zezwolenia wymagane dla danej przesyłki.
Prawidłowe przeprowadzenie formalności celnych pozostaje kluczowe. Brak odpowiedniego potwierdzenia operacji, na przykład zeskanowania cyfrowego karnetu lub właściwego zatwierdzenia dokumentu papierowego, może prowadzić do powstania należności celnych, podatkowych lub innych konsekwencji.
Papierowe karnety nie znikają od razu
Ma to szczególne znaczenie w międzynarodowym transporcie drogowym.
Pierwszy etap wdrożenia objął 30 krajów: wszystkie 27 państw UE, Norwegię, Szwajcarię i Wielką Brytanię. Pozostałe kraje korzystające z systemu ATA będą stopniowo przechodzić na rozwiązanie cyfrowe do końca 2027 roku. Docelowo procedury związane z karnetem ATA mają być w pełni cyfrowe na całym świecie od 1 stycznia 2028 roku.
W okresie przejściowym jedna trasa międzynarodowa może więc przebiegać przez państwa znajdujące się na różnych etapach cyfryzacji.
W zależności od planowanej trasy mogą być wymagane dokumenty cyfrowe, papierowe lub oba formaty. Dlatego przed rozpoczęciem przewozu należy sprawdzić aktualny status każdego kraju i obszaru celnego znajdującego się na trasie.
Dla przewoźników oznacza to jeszcze większe znaczenie weryfikacji trasy i dokumentacji przed załadunkiem. Cyfrowa odprawa na pierwszej granicy nie oznacza automatycznie, że każdy kolejny urząd celny na trasie będzie stosował identyczną procedurę.
Cyfrowe procedury celne potrzebują cyfrowego obiegu transportowego
Wdrożenie karnetu e-ATA to kolejny przykład procesu logistycznego, który odchodzi od papierowych dokumentów, arkuszy kalkulacyjnych i rozproszonej komunikacji.
Ta sama zasada dotyczy zakupu transportu.
W Transportly 4Shipper załadowcy mogą wysyłać zapytania transportowe RFQ do własnych, sprawdzonych przewoźników, porównywać oferty oraz przechowywać komunikację i dokumentację dotyczącą przewozu przy jednym zleceniu.
Transporty spotowe, przetargi oraz przewozy realizowane na podstawie stawek kontraktowych mogą być obsługiwane w jednym procesie zakupowym, zamiast w oddzielnych wiadomościach e-mail, arkuszach Excel i kanałach komunikacji.
Dla przewoźnika oznacza to przede wszystkim bardziej przejrzyste wymagania transportowe oraz pełną historię komunikacji z klientem, gdy zmieniają się szczegóły przewozu, dokumenty lub warunki realizacji.
4Shipper nie zastępuje oficjalnego systemu karnetu e-ATA ani procedur celnych. Sam karnet nadal jest obsługiwany przez odpowiednią organizację wydającą oraz cyfrową infrastrukturę ICC.
Jednak wraz z postępującą cyfryzacją procesów celnych warto również uporządkować cyfrowo handlową i operacyjną stronę transportu. Dzięki temu koordynacja przewozów transgranicznych staje się prostsza, a wszystkie strony mają łatwiejszy dostęp do potrzebnych informacji.
Karnet e-ATA już działa w Unii Europejskiej. Dla firm realizujących transport międzynarodowy to dobry moment, aby upewnić się, że dyspozytorzy i kierowcy wiedzą, czego mogą spodziewać się podczas kolejnej odprawy celnej.
Źródła:
Digital ATA Carnet launches in 30 countries – ICC (2023)
Guidance on Special Procedures UCC – European Commission
